voorstelling van de kring en zijn programma

lacaniaanse oriëntatie van de Kring

In oktober 2004 werd de Kring voor Psychoanalyse van de New Lacanian School gesticht. De Kring staat niet op zich, maar is inderdaad geaffilieerd bij de New Lacanian School (NLS) die in 2003 gesticht werd door Jacques-Alain Miller als deel uitmakend van de World Association of Psychoanalysis (WAP). Doelstelling van de Kring is de verwezenlijking van de doelstellingen van de WAP en de NLS in Vlaanderen en Nederland, zijnde "de bevordering van de uitwerking en de overdracht van de psychoanalyse", en "het scheppen van werkverbanden met andere geaffilieerde verenigingen en Scholen in Europa". Zo staat het in de statuten van de VZW, neergelegd op 4 februari 2005. Maar wat betekent dit in de praktijk?
"Uitwerking en overdracht van de psychoanalyse" is een opdracht die de Kring alleszins al niet toelaat om zich, zoals in Vlaanderen gebruikelijk is, te beperken tot Freud en/of Lacans verschillende bewegingen van terugkeer daarnaar. Beide blijven uiteraard ook voor de Kring even fundamenteel. Maar daarnaast heeft de Kring ook oog voor de laatste periode in Lacans onderwijs, waarin hij radicaal zijn eigen weg zoekt, soms ook aan gene zijde van Freud. Deze zogenaamde 'laatste Lacan' heeft nog altijd de reputatie zeer esoterisch te zijn, de topologie (van de borromeïsche knoop) is daar naar buiten toe emblematisch voor geworden. De Kring wil nu ook deze Lacan toegankelijker maken voor een breder publiek.
Dat gebeurt niet alleen conceptueel of theoretisch, maar ook via de exploratie van de mogelijke gevolgtrekkingen voor de hedendaagse kliniek. De laatste Lacan maakt immers zowel een begin van psychoanalytische behandeling van de psychosen ('toegepaste psychoanalyse') als een echt einde van de psychoanalytische kuur van de neurosen (als basisvoorwaarde om psychoanalyticus te kunnen worden, via de procedure van de passe) denkbaar.
In haar antwoorden op de groeiende impasses, niet alleen van de hedendaagse kliniek, maar ook van de cultuur, kan de psychoanalyse zich niet meer beperken tot Freud, maar evenmin tot Lacans structuralistisch genoemde terugkeer tot Freud (met "het primaat van het symbolische" en "het onbewuste is gestructureerd als een taal"). Om vandaag nog bestaansrecht te hebben, doordat ze inderdaad iets 'anders' te zeggen heeft, moet de psychoanalyse ook Lacans radicale eigenheid op een of andere wijze doen doordringen. Doordat ze Freud niet meer gevolgd zijn in zijn laatste metapsychologie, met de haarspeldbocht van de doodsdrift, dienden de postfreudianen de essentie van Freud zelf te laten schieten. Wie zich nu niet waagt in het laatste, topologische knooppunt in Lacans parcours, en dus maar wat blijft cruisen op de brede lanen van de eerste Lacan, die riskeert nu op zijn beurt ook elk contact met de essentie van Lacan én meteen ook met het reële van de actuele kliniek te verliezen.

klinische logica van de programma's van de Kring

De Kring maakt deel uit van de NLS en de WAP, en dus laat hij zich in zijn "uitwerking en overdracht van de psychoanalyse" leiden door Jacques-Alain Millers 'lacaniaanse oriëntatie'. Ieder jaar stelt de Kring een programma op rond een thema dat op dat moment actueel is binnen deze lacaniaanse oriëntatie. In 2004-2005 was dat Lacans overschrijding van Freuds angsttheorie (naar aanleiding van de verschijning van Lacans Seminarie X (1962-1963), over de angst). In 2005-2006 volgden we Lacans herdefiniëring van het symptoom als sinthoom (sinthome) – sinthoom dat in de topologische benadering van het spreekwezen (parlêtre) de functie toekomt die voorheen, in de structuralistische benadering van het subject, toekwam aan de Naam-van-de-Vader (naar aanleiding van de verschijning van Seminarie XXIII (1975-1976) over het sinthoom). In 2006-2007 gingen we de confrontatie aan met de moeilijkheden bij de installatie en hantering van de overdracht bij het begin van een psychoanalytische kuur, in een tijd van geestdodende psychologische vragenlijsten rond gedragsstoornissen en compleet overspannen verwachtingen in de neurobiologie, die de psychoanalyse zo goed als geen weten meer toedicht.

werkvormen en -verbanden van de Kring

Zijn programma's probeert de Kring waar te maken door "werkverbanden te scheppen" rond het thema dat op dat moment aan de orde is binnen de lacaniaanse oriëntatie. De Kring werkt dus samen met andere NLS-groepen en andere WAP-scholen, maar ook met al wie getuigt van een oprechte bewogenheid door en voor de psychoanalyse.
Een basisinstrument daarbij is het NLS-kartel. Kartels zijn kleine werkgroepen waarin vier tot vijf mensen verondersteld worden elk een eigen eindproduct na te streven, dat liefst verband houdt met het thema van het jaarprogramma. Kartels worden niet alleen lokaal gevormd, maar ook overheen de grenzen van de verschillende groepen. De kartelverantwoordelijke van het uitvoerend comité van de NLS coördineert een digitaal interkartel.
Ruggengraat van de samenwerking zijn drie NLS-Weekends, een initiatief van Alexandre Stevens, voormalig NLS-voorzitter. In wat ondertussen een klassieke triptiek is geworden, geeft een collega uit een andere NLS-groep of WAP-School een theoretische uiteenzetting rond het jaarthema, leidt hij/zij een klinische gevalsbespreking en participeert hij/zij in een conversatie.
Op initiatief van Gil Caroz, huidig NLS-voorzitter, werd vanaf 2006-2007 ook een nieuw project, Verknopingen (Nouages), in het programma van de Kring geïntegreerd. Net zoals verleden jaar maakt dit seminarie ook dit jaar weer deel uit van de wetenschappelijke voorbereiding van het NLS-congres (Gent, 15-16 maart 2008). In dat project, presenteren een NLS-lid van de Kring, een NLS-lid uit een andere NLS-groep én een vertegenwoordiger van het Uitvoerend Comité van de NLS elk een werkstuk, waarvan twee met klinische inslag. Het debat wordt geanimeerd door de voorzitter van de Kring. Het verslag wordt achteraf ter beschikking gesteld van de andere NLS-groepen.
Zelf organiseert de Kring een Theoretisch Seminarie rond Lacans onderwijs en een Klinisch Seminarie met gevalsbesprekingen in de toegepaste psychoanalyse. Het thema van beide seminaries ligt in de lijn van dat van de lacaniaanse oriëntatie. Sedert 2005-2006 organiseert de Kring ook gevalspresentaties met nabespreking.
Ieder jaar culmineren al deze vormen van samenwerking in een ontmoeting van alle geledingen van de NLS tijdens een internationaal congres. Het eerste congres, tevens het stichtingscongres van de NLS, greep plaats in 2003, in Brugge, en was gewijd aan de indicaties en resultaten van de 'toegepaste' psychoanalyse. In 2004 was de NLS te gast in Genève, om van gedachten te wisselen rond hoe er heden allemaal 'gebruik' valt te maken van een psychoanalyticus. In Londen probeerden we in 2005 het verschil te maken tussen 'ontangsting' en 'overschrijding' van de angst. In 2006 exploreerden we in Tel Aviv de veranderende gedaanten van 'het vaderschap' in de hedendaagse kliniek. En verleden jaar was Athene het toneel voor een bezinning rond de "Installatie en hantering van de overdracht in de Psychoanalyse van vandaag". Dit jaar keert het NLS-congres terug naar Vlaanderen, meer bepaald naar Gent. Op 15-16 maart 2008 zullen we samen proberen wijzer te worden uit de ingewikkelde verhouding van het lichaam en zijn objecten, die in de kliniek van de psychoanalyse tot uiting komt zoals ze dat nergens anders doet.
Naast dit eigen programma, met activiteiten van de NLS en van de Kring zelf, kan de Kring ook zijn medewerking verlenen aan initiatieven van zijn leden. Zo is er bijvoorbeeld al jaren een werkseminarie dat zich verdiept in de problematiek van het einde van een psychoanalyse en van de School als lotsbestemming van de overdracht, en kwam er recent een werkgroep van de grond rond de maatschappelijke relevantie van de psychoanalyse.
Belangrijk om weten is dat de Kring een open vereniging is. Alle activiteiten van de NLS en de Kring zijn in principe toegankelijk voor iedereen die zich voor de psychoanalyse interesseert; voor de klinische activiteiten is wél een kennismakingsgesprek vereist met de verantwoordelijken, die voor elke aanvraag afzonderlijk beoordelen of deze ontvankelijk is.

publicaties van de NLS en de Kring

Een deel van de neerslag van al dat werk en al die samenwerking, plus nog 'iets anders', wordt eens per jaar gepubliceerd in iNWiT, het Nederlandstalig tijdschrift voor psychoanalyse van de NLS, dat verzorgd wordt door de Kring.
Daarnaast is er ook nog sKRIPtA, het Bulletin van de Kring, dat verschillende keren per jaar verschijnt.
website en digitale informatielijst van de Kring
Het programma 2007-2008 is binnenkort ook terug te vinden op www.kring-nls.org (dat geldt ook voor de vorige programma's). Men vindt daar ook links naar andere Scholen van de WAP en naar andere organisaties die de activiteiten organiseren waarvan verder sprake. De website is momenteel in volle ontwikkeling, met de bedoeling om die ook meer als communicatiemiddel te gebruiken.
Wie zich interesseert voor de activiteiten van de Kring, kan zich inschrijven op de digitale informatielijst KringNLSNu! Daarvoor richt men een aanvraag tot lieve.billiet@skynet.be of lieven.jonckheere@skynet.be.

bureau van de Kring

Voor de dagelijkse werking van de Kring staat het zogenaamde bureau (Raad van Bestuur) in. Wie belangstelling heeft voor de Kring, of de psychoanalyse in het algemeen, kan zich tot de leden ervan wenden. Vanaf 1 september 2007 zijn dit:
Peter Decuyper, penningmeester – peter.decuyper1@telenet.be
Geert Hoornaert, vice-voorzitter verantwoordelijk voor kartels en uitwisselingen – hoornaert.geert@telenet.be
Erik Mertens, secretaris – erikmertens@tiscali.be
Luc Vander Vennet, voorzitter – luc.vdvennet@skynet.be

terug

I. GEORGANISEERD DOOR DE NLS

Zesde congres van de NLS

“Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek"

Zoals elk jaar organiseert de NLS een congres, dat ook het werk in de Kring oriënteert. Bijzonder is nu dat het congres in 2008 doorgaat in Gent. Dit is een evenement voor de Kring, niet alleen omdat hij bij de praktische en inhoudelijke voorbereiding betrokken is, maar vooral ook omdat hij hoopt dat dit congres de psychoanalyse levendiger dan ooit zal maken in de Nederlandstalige regio. Daarom levert dit congres ook een maximale inspanning op het vlak van de simultaanvertaling; dat gebeurt vanuit en naar drie talen: de twee NLS-talen, Engels en Frans, maar ook het Nederlands.
argument
Met de titel van het zesde congres van de NLS, "Het lichaam en zijn objecten", volgen we het spoor van het congres van de WAP (World Association of Psychoanalysis), dat één maand later, in Buenos Aires, gewijd is aan "De objecten a in de psychoanalytische ervaring".
De kwestie van het object a vanuit het gezichtspunt van het lichaam aansnijden, betekent meteen ook dat we ons onderzoek starten vanuit een bijzonder moment in Lacans onderwijs, zijnde het Séminaire X, L'angoisse (de angst)1, waarin het object a beschreven wordt als een 'zuivere lichaamsheffing' (prélèvement corporel)2. En toch mag, zoals Jacques-Alain Miller onderstreept, het substantiële karakter van de vijf objecten die Lacan daarbij onderscheidt – de borst, de feces, de blik, de stem én de fallus –, ons niet blind maken voor het feit dat deze 'natuurlijke' objecten een structuur van leegte, of een gat, voorstellen. Deze objecten vallen trouwens makkelijk te vervangen door objecten die kunstmatig afscheidbaar en dus cultureel zijn.
Séminaire X vormt een coupure in Lacans onderwijs. Daar wordt het object immers niet meer geconceptualiseerd in oedipale termen, zoals wel nog het geval was in Séminaire IV, La Relation d'objet (de objectrelatie). Maar het wordt er geïntroduceerd als 'rest', die ontsnapt aan de betekenende voorstelling zowel als aan het spiegelbeeld. Het gaat om een 'lichaamsbrok', een verloren object dat afgescheiden werd via een coupure van voor de Ander, een coupure zonder symbolische tussenkomst. Voorafgaand aan het verlangen en de wet is dat object niet wat geviseerd wordt door het verlangen, maar wat dat veroorzaakt. Pas in een tweede tijd wordt de Ander geïntroduceerd en doet het object zijn intrede in de dimensie van het verlangen, de vraag en de liefde.
Op die manier komt Lacan ertoe om de verhouding tussen het lichaam en het object op een onuitgegeven wijze te presenteren. Vanaf het moment dat hij het object a bepaalt als "datgene wat het meest mijzelf is [...] in de buitenwereld, niet zozeer omdat ik het daar heb geprojecteerd maar omdat het van mij werd afgesneden" (Séminaire X, 258), maakt het traditionele dualisme, dat lichaam en object tegenover elkaar plaatst als twee symmetrische oppervlakken, plaats voor een nieuwe topologie van het lichaam. Het lichaam is niet meer een schone vorm, een eenheid, zoals 'het spiegelstadium' die produceerde. Maar het wordt een libidineus lichaam, het lichaam van de erogene zones, die een afbakening vormen van het gat gelaten door het voor altijd afgescheiden deel. Lacan zal het dan ook hebben over het object a als een 'uitlijvig' object (objet hors-corps), waarmee hij iets aanduidt dat terzelfder tijd "ontsnapt en gebonden blijft".3
Na Séminaire X zal die verwijzing naar het lichaam verzacht worden en wordt het object gelogificeerd. Desondanks zal Lacan in zijn laatste onderwijs, wanneer het lichaam steeds meer aan belang wint, in zekere zin terugkeren naar zijn intuïties van Séminaire X. Een mens is niet zijn lichaam, hij heeft een lichaam – zo merkt hij op, wanneer hij het over Joyce en het sintoom heeft als lichaamsevenement (événement de corps) – en met dat lichaam geraakt hij in de knoop. Daarvan getuigt de schizofreen op heikele wijze, volgens Lacan lukt het hem niet om zijn organen een functie te geven.4 En zo maakt hij van het lichaam een enigma.5 Dat stelt vele vragen. Wat is er nodig om een lichaam te maken, om dat te kunnen bewonen, om dat te subjectiveren? Hoe markeert de gesproken taal (la langue) het reële van het lichaam, en wat zijn daarvan de gevolgen?
Dit enigma van het lichaam en van zijn objecten willen wij nu onderzoeken, doorheen de vele lichaamsfenomenen die we in de kliniek tegenkomen: conversie en weigering van het lichaam in de hysterie, obsessies (beleefd als libidineuze bevelen), vruchtbaarheidsproblemen, automutilaties, hypochondrische klachten, schizofrene verbrokkeling, onverklaarbare pijnen, anorexia, enuresis, verslavingen allerhande, enzovoort. Daarbij zal het een kwestie zijn van die fenomenen en hun lotgeval in de kuur of de behandeling geval per geval te onderzoeken. Dat zou ons moeten toelaten om de klassieke differentiële kliniek te herbekijken en om de hedendaagse symptomen en de zogenaamde monosymptomen binnen de subjectiviteit te situeren. We leven in een tijd van "de klim van het object a in het zenit", en daarvan getuigen die symptomen. Uiteraard zullen we ook rekening moeten houden met "de aanwezigheid van het lichaam in het discours van de analysant"6, alsook met de rol van de psychoanalyticus als 'multifunctioneel object'.
Een nieuwigheid voor dit Congres is het voorstel om te vertrekken vanuit eenzelfde lijst van referenties, teneinde een gemeenschappelijke werkbasis te vormen. Deze bibliografie werd met opzet beperkt gehouden. Men vindt haar op www.amp-nls.org. Ze zet theoretische en klinische bakens uit, van waaruit iedereen uitgenodigd wordt om, vanuit gemeenschappelijke assen, iets uit te werken.

Anne Lysy-Stevens

noten

Lacan, J. (2004 [1962-1963]). Le Séminaire Livre X (texte établi par J.-A. Miller): L’angoisse, Paris: Seuil (partie IV: Les cinq formes de l’objet petit a)
2 Miller, J.-A. (2004 [2003-2004]). Introduction à la lecture du Séminaire de l'angoisse de Jacques Lacan (L'orientation lacanienne,  Enseignement dans le cadre du Département de Psychanalyse de Paris VIII: titel onbekend, leçons des 28 avril et 5 et 12 mai 2004 (texte et notes établis par C. Bonningue)), la Cause freudienne, Nouvelle Revue de Psychanalyse, 58, 61-102
Miller, J.-A. (2005 [2003-2004]). Introduction à la lecture du Séminaire de l'angoisse de Jacques Lacan (L'orientation lacanienne, Enseignement dans le cadre du Département de Psychanalyse de Paris VIII: titel onbekend, leçons des 2, 9 et 16 juin 2004 (texte et notes établis par C. Bonningue)), la Cause freudienne, Nouvelle Revue de Psychanalyse, 59, 67-104
3 Miller, J.-A. (2004 [1999]). L’invention psychotique, Quarto 80/81, 8
4 Lacan, J. (2001 [1973]). L’étourdit. In : Autres écrits, Paris : Seuil, 474
5 Miller, J.-A., o.c., 6
6 Miller, J.-A. (2006), AMP 2008. Les objets a dans l’expérience analytique, Lettre mensuelle de l’ECF, 252, 8-12

bibliografie

Lacan, J. (2004 [1962-1963]).  Le Séminaire Livre X (texte établi par J.-A. Miller): L’angoisse, Paris: Seuil, 4e partie, 247-390
Miller, J.-A. (2006). AMP 2008. Les objets a dans l’expérience analytique, Lettre mensuelle de l’ECF, 252, 8-12
Miller, J.-A. (2004 [2003-2004]). Introduction à la lecture du Séminaire de L’angoisse de Jacques Lacan (I), La Cause freudienne, 58, 61-100
Miller, J.-A. (2005 [2003-2004]). Introduction à la lecture du Séminaire de L’angoisse de Jacques Lacan (II), La Cause freudienne, 59, 67-103
Miller, J.-A. (2000 [1999]). Biologie lacanienne et événement de corps, La Cause freudienne, 44, 7-59
Miller, J.-A. (2004 [1999]). L’invention psychotique, Quarto, 80/81, 6-13
Miller, J.-A. (2003 [1999]). Conversation sur les embrouilles du corps (précédée des cas de la Section clinique de Bordeaux), Ornicar ? 50, 227-291
Laurent, E. (2007).  Autisme et psychose: poursuite d’un dialogue avec Robert et Rosine Lefort, La Cause freudienne, 66, 105-118

data
15 en 16 maart 2008

plaats
Muziekconservatorium, Hoogpoort 64, 9000 Gent

info en inschrijvingen
Binnenkort is meer informatie beschikbaar en kan online ingeschreven worden op de website van de NLS : www.amp-nls.org

NLS-weekends in Vlaanderen

Toen hij nog voorzitter was van de NLS nam Alexandre Stevens het initiatief om het werkjaar van de Kring te scanderen via drie weekends, in samenwerking met andere NLS-groepen en andere WAP-Scholen, rond een gemeenschappelijk thema. Dat is ook dit jaar weer het geval.

thema
Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek

verloop
Elk weekend bestaat uit een drieluik:

1. oriënterende lezing door de gastspreker
2. klinisch seminarie, voorbereid door een lid van de Kring en geleid door de gast (zie Klinisch seminarie)
3. conversatie, voorbereid door alle deelnemers en geleid door de gast

De lezing en het klinisch seminarie gaan door op zaterdag, van 14u30 tot 18u30.
De conversatie gaat door op zondagvoormiddag van 10u tot 12u30.

gasten, data en plaats

Jean-Daniel Matet (Frankrijk, ECF en NLS)

zaterdag 22 en zondag 23 september 2007
Clubhuis stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent

Esthela Solano-Suarez (Frankrijk, ECF en NLS)

zaterdag 19  en zondag 20 januari 2008
Clubhuis stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent

Vlassis Skolidis (Griekenland, Société Hellénique de la NLS)

zaterdag 24 en zondag 25 mei 2008
Clubhuis stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent

Titels van de lezingen volgen via de website en de digitale informatielijst

toegankelijkheid

De activiteiten verlopen grotendeels in het Frans. In het klinisch seminarie wordt de casus in het Nederlands voorgesteld. Zaterdagnamiddaglezing en zondagochtendconversatie zijn toegankelijk voor alle belangstellenden. Voor het klinisch seminarie dient vooraf contact opgenomen te worden met de verantwoordelijken Geert Hoornaert (hoornaert.geert@telenet.be) of Luc Vander Vennet (luc.vdvennet@skynet.be).
Niet-leden van de Kring betalen een deelname in de kosten.

Verknopingen

“Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek”

Op initiatief van Gil Caroz, huidig NLS-voorzitter, organiseert het Uitvoerend Comité ook dit jaar weer een topologische 'verknoping' (nouage) tussen de verschillende NLS-geledingen. Deze maakt deel uit van de voorbereiding van het NLS-congres “Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek" (Gent, 15-16 maart 2008).

verloop

Een NLS-lid van de Kring, een NLS-lid uit een andere NLS-groep én een vertegenwoordiger van het Uitvoerend Comité doen elk een interventie, waarvan twee met klinische inslag.
Deze dag wordt geanimeerd door de voorzitter van de Kring.
Het verslag, door een NLS-lid van de Kring, wordt achteraf ter beschikking gesteld van de andere NLS-groepen.

gasten en deelnemers

• Daniel Roy (Frankrijk, ECF, lid Uitvoerend Comité NLS) schetst het theoretisch kader. Barbara Kowalow (Polen, Cercle de Varsovie) en Peter Decuyper (Gent, Kring van de NLS) brengen allebei een gevalsfragment. Titels volgen via website en digitale informatielijst.
• De uittredende voorzitter Lieven Jonckheere en de nieuwe voorzitter Luc Vander Vennet animeren samen het debat.
• Het verslag wordt gemaakt door Erik Mertens.

plaats en data

Zaterdag 16 februari 2008, van 14u30 tot 17u.
Clubhuis stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent

toegankelijkheid

Toegankelijk voor alle belangstellenden.
Niet-leden van de Kring betalen een deelname in de kosten.

Kartelwerking

kartel en School

In elke lacaniaanse school, en dus ook in de NLS, blijft het kartel een belangrijk en oorspronkelijk werkinstrument. Een kartel bestaat uit vier personen die vooreerst elkaar kiezen om samen te werken rond hetzelfde onderwerp, en die vervolgens ook nog een plus-un kiezen om erover te waken dat het werk vruchten afwerpt: elk kartellid wordt immers verondersteld om na een redelijke termijn naar buiten te komen met een individueel product (dat bij het begin wordt bepaald). Concreet betekent zulks dat een kartel in principe niet veel langer kan duren dan twee jaar. Bedoeling is immers dat in een School iedereen met verschillende anderen samenwerkt rond verschillende onderwerpen. Die anderen hoeven overigens niet noodzakelijk alleen maar leden van de Kring of van de School te zijn.

oriëntatie van de kartels: ‘het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek’

Het is niet de bedoeling in kartel tot een gezamenlijk product te komen. Maar, om de samenwerking tussen de Scholen van de WAP mogelijk te maken, is het wél belangrijk dat kartels zoveel mogelijk binnen eenzelfde oriëntatie werken.
Op 15-16 maart 2008 grijpt in Gent het zesde NLS-congres plaats, met als thema "Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek". Dit thema kadert in dat van het WAP-congres, in april 2008 te Buenos Aires, over "De objecten a in de psychoanalytische ervaring".
Onder impuls van Anne Lysy is de Kring reeds druk in de weer met de praktische organisatie van het NLS-congres. Maar uiteraard wordt de Kring ook verwacht op dat congres zelf, mét eigen bijdragen, én in de discussies. En ook dat kunnen we best nu al beginnen voorbereiden. Het kartel is daarvoor nog altijd het instrument bij uitstek, waarmee men tevens zijn werk concreet in het brede forum van de NLS inschrijft.
Eén en ander kan dus culmineren in het zesde NLS-congres dat doorgaat te Gent. De Kring nodigt zijn leden en alle deelnemers aan zijn activiteiten dus uit om in het bijzonder kartel rond dit thema te vormen.
Er lopen vooreerst momenteel nog een aantal kartels, die bezig zijn rond onder meer 'overdracht'. Uiteraard kunnen die verder werken. Desondanks raden we bestaande kartels toch aan om hun werk zoveel mogelijk te oriënteren naar het thema van het congres, zijnde "het lichaam en zijn objecten".
Na de vakantie, in september, zouden we dan zoveel mogelijk nieuwe kartels willen zien starten, die zich heel specifiek richten op het thema van het congres. Dat zouden dan zogenaamde cartels fulgurants kunnen zijn, of kartels die gedurende korte tijd even intens als gefocust samenwerken naar het congres toe. Dat kan eventueel resulteren in congresbijdrages.

de twee interkarteldagen van de Kring

Een kartel resulteert altijd in een individueel product. Op het moment van de eerste interkarteldag is men daar nog niet altijd aan toe. Deze is dan ook het geschikte moment om een vraag te formuleren, een moeilijkheid uiteen te zetten, een impasse te belichten. Op de tweede interkarteldag presenteert men dan de eigenlijke producten. Blijft echter dat beide interkarteldagen in eerste instantie werkinstrumenten zijn, waarbij niet de demonstratie, maar wel de productie en haar transmissie in alle eenvoud centraal staan. Info daarover volgt via KringNLSNu!
In elk geval zouden we graag zien dat de thans lopende én die nieuwe cartels fulgurants zeer actief zijn op de interkarteldagen die doorgaan te Brugge op 23 februari en 7 juni 2008 (Hof van Watervliet, Oude Burg 27, 8000 Brugge).

digitaal interkartelproject van de NLS, “Op naar Gent”

Ook dit jaar nodigt Daniel Roy kartels uit om deel te nemen aan het NLS-interkartelproject via mail. Dit digitale interkartel biedt de mogelijkheid over taal en geografische grenzen heen met collega’s van andere NLS-groepen van gedachten te wisselen rond eigen klinische vignetten. Deze onvolprezen formule van de digitale interkartels, is gebleken één van de beste voorbereidingsmogelijkheden naar het/de congressen toe te zijn. Dit jaar varen de digitale kartels onder de vlag "vers Gand, towards Ghent" . Van zodra we meer vernemen van Daniel Roy, verantwoordelijke voor de kartels van de NLS, brengen we U daar via KringNLSNu! van op de hoogte. In elk geval, een niet te missen gelegenheid!

vorming en declaratie van kartels aan de NLS

De ervaring leert dat het opstarten van kartels tijd vergt. En dus willen we nu reeds de mogelijkheid scheppen om kartel te vormen, zodat we begin september reeds effectief aan de slag kunnen. Zoveel tijd is er dan immers niet meer tot het NLS congres in Gent op 15-16 maart 2008. Wie mede-kartellisanten zoekt, mailt Geert Hoornaert (hoornaert.geert@telenet.be) en vermeldt adres, e-mail adres, en thema waarrond hij wil werken. Via een lijst is het dan mogelijk om snel met andere mensen, rond hetzelfde thema, in contact te komen.
Het is dus belangrijk dat kartels zich zo snel mogelijk vormen en een plus-un kiezen. Het is deze plus-un die het kartel declareert bij de NLS via http://www.amp-nls.org/ (klikken op: ‘Déclaration de cartels’, inschrijvingsformulier downloaden, invullen en mailen naar cartels@amp-nls.org) of via de NLS-verantwoordelijke voor de kartels Daniel Roy (cartels@amp-nls.org). De plus-un wordt tevens geacht de ontbinding van het kartel mede te delen.
Om praktische redenen vragen wij dat de plus-un de verantwoordelijke in de Kring voor de kartels, Geert Hoornaert, op de hoogte brengt van elke declaratie én afmelding van een kartel. Men kan zich tevens tot hem wenden voor alle problemen terzake.

bibliografie

We laten ons inspireren door een aantal teksten die men kan terugvinden in de bibliografie onder de rubriek Congres.

 

II. GEORGANISEERD DOOR HET BUREAU VAN DE KRING

Theoretisch Seminarie over Lacans Onderwijs

“Het lichaam en zijn objecten in de psychoanalytische kliniek”

thema

Titel en thema van het theoretisch seminarie van de Kring zijn dit jaar identiek aan die van het NLS-Congres, op 15-16 maart 2008 in Gent. Het argument van dat Congres (cfr. supra) geldt dan ook meteen als voorstelling van het theoretisch seminarie.

Het spreekt vanzelf dat de Kring nauw betrokken is bij organisatie en wetenschappelijke voorbereiding van dit NLS-Congres. De Kring rekent er dan ook op dat de deelnemers aan haar activiteiten daar zullen aanwezig zijn en daaraan actief zullen bijdragen.

Verantwoordelijken voor het Theoretisch Seminarie zijn Lieven Jonckheere (lieven.jonckheere@skynet.be) en Anne Lysy (alysy@newreal.be).
bibliografie en aanbevolen literatuur

Ook voor de bibliografie van het theoretisch seminarie van de Kring verwijzen we naar de bibliografie van het NLS-Congres.

plaats en data

Zaterdag 29 september 2007, zaterdag 20 oktober 2007, zaterdag 24 november 2007, zaterdag 8 december 2007, zaterdag 12 januari 2008, zaterdag 12 april 2008, telkens van 14u30 tot 16u30
Clubhuis van de stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent
toegankelijkheid
Toegankelijk voor alle belangstellenden.
Niet-leden van de Kring betalen een deelname in de kosten.

Klinisch Seminarie in de Toegepaste Psychoanalyse

"Het lichaam en zijn objecten in de hedendaagse kliniek"

Met het thema van "het lichaam en zijn objecten" bevinden we ons midden op één van de boulevards van de psychoanalyse. Vanaf Freuds conceptualisering van het hysterisch conversiesymptoom tot Lacans definitie van het symptoom als lichaamsevenement (événement de corps) (Lacan, 2001 [1975], 569) ondergraaft de psychoanalyse de traditionele tegenstelling tussen lichaam en geest.
Cruciaal daarin is de drift, als poging tot conceptualisering van de grens tussen psychisch en somatisch. De drift subverteert immers de imaginaire binnen-buiten topologie en maakt dat "het lichaam van het spreekwezen door een probleem van hors-corps bespookt wordt" (Miller, 2004 [1999], 8). Een spreekwezen kan inderdaad slechts een lichaam bewonen indien iets van dit lichaam buiten de organen komt te vallen, aan het lichaam ontsnapt, ervan afvalt terwijl het er tevens onlosmakelijk mee verbonden blijft. Freuds theorie over het partiële object draait daar rond: voorwaarde voor een 'gelibidinaliseerd' lichaam is een verlies aan reëel genot, dat dan in objecten – borst, stem, blik, feces – wordt 'geïmaginariseerd'. De af-valligheid van deze objecten slaat gaten in het lichaam, waarrond de drift dan zijn circuit kan uittekenen, waarin het verlangen de oorzaak van zijn zoektocht naar objecten bij de Ander vindt.
Dit freudiaans postulaat, van een af-valligheid die een breuk slaat tussen organen en lichaam, zal voor Lacan een kompas blijven. "Le corps des parlants est sujet à se diviser des organes, assez pour avoir à leur trouver fonction." (Het lichaam van de sprekenden vertoont de neiging om zich af te splitsen van de organen, genoeg om daarvoor een functie te moeten vinden) (Lacan, 2001 [1972], 456).
Een waaier aan klinische fenomenen illustreert de heuristische kracht van deze aanwijzing.
In de neurose zorgt het symbolische voor de negativering van 'het levende vlees' en zijn libidinalisering tot 'een lichaam'.  Bijvoorbeeld Freuds visie op de hysterische blindheid (Freud, 1999 [1910]) is gebaseerd op deze concepten van 'functie' en 'orgaan', in relatie tot de drift.
Later zal Lacan deze concepten hernemen voor de psychose. Daar getuigen verschillende vormen van reële automutilatie van de afwezigheid van een 'symbolische mutilatie' van het genot. De psychoticus kan niet terugvallen op een 'gevestigd discours' (discours établi) om een functie voor zijn organen te vinden (Lacan, 2001 [1975], 447). Dat dwingt tot uitvindingen, die veelal de vorm van één of andere 'individuele rite' aannemen, teneinde een koppeling van de organen aan een lichaam tot stand te brengen (Miller, [1997], 66).
Dat deze verschillen tussen conversie, lichaamsfenomenen en psychosomatiek samenhangen met de situatie en de plaats van de objecten in relatie tot het lichaam, is een belangrijke les uit Lacans latere onderwijs. In elk geval: een symptoom dat 'lichaamsevenement' wordt, is duidelijk van een andere orde dan die van "De witz in zijn verhouding tot het onbewuste".
Blijft echter dat het lichaam altijd wel ergens present is in wat het symptoom bij het subject affecteert: zowel wanneer het symbolische of de castratie het lichaam negativeert, annuleert, mortificeert, en het lillend genot indijkt tot de erogene zones, als wanneer een falende castratie het lichaam blootstelt aan de ravages van een niet te lokaliseren genot.
Het is deze kliniek die we dit jaar aan het woord laten. Enkel als we voldoende aandacht hebben voor de "aanwezigheid van het lichaam in het discours van de analysant" (Miller, 2006, 10) maken we kans om de verschillen tussen conversie, lichaamsfenomenen en psychosomatiek te zien en te verduidelijken.

Geert Hoornaert en Luc Vander Vennet

bibliografie

Freud, S. (1999 [1910]). Die psychogene Sehstörung in psychoanalytischer Auffassung, Gesammelte Werke, Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag,  Bd 8,  93
Lacan, J. (2001 [1972]). L’Etourdit, in: Autres Ecrits, Paris : Seuil, 456 en 474
Lacan, J. (2001 [1975]). Joyce le Symptôme, in: Autres Ecrits, Paris : Seuil, 569
Miller, J.-A. (1999 [1997]). Propos sur la mutilation, CAPS, Bulletin de l’ACF Champagne Artois Picardie Ardenne, n° 4,  66
Miller, J.-A. (2004 [1999]). L’invention psychotique, Quarto 80/81, 8
Miller, J.-A. (2006). AMP 2008. Les objets a dans l’expérience analytique,  La Lettre Mensuelle, 252, 10

methode

Een deelnemer brengt een klinisch fragment. De discussie wordt voorbereid en ingeleid door de verantwoordelijken van het Klinisch Seminarie. Er wordt gerekend op een actieve conversatie met alle deelnemers, met inachtneming van de regels van de discretie.

plaats en data

Op zaterdag 29 september, 20 oktober,  24 november, 8 december 2007, 12 januari, 23 februari, 12 april, telkens van 17u00 tot 18u30 (aansluitend op het theoretisch seminarie)
Clubhuis van de stad Gent, Patijntjesstraat 62, 9000 Gent

Op zaterdag 23 februari, van 17u00 tot 18u30 (aansluitend op de eerste interkartelnamiddag)
Hof van Watervliet, Oude Burg 27, 8000 Brugge

toegankelijkheid

Het Klinisch Seminarie is niet zo maar toegankelijk voor het algemene publiek.
Nieuwe deelnemers dienen liefst enkele weken op voorhand contact op te nemen met de verantwoordelijken Geert Hoornaert (hoornaert.geert@telenet.be) of Luc Vander Vennet (luc.vdvennet@skynet.be).
Niet-leden van de Kring betalen een deelname in de kosten.

Gevalspresentaties met nabespreking

In het Algemeen Ziekenhuis Sint-Jan te Brugge leidt Anne Lysy al enkele jaren een psychoanalytische gevalspresentatie. De gevalspresentatie is een psychiatrische traditie die door Lacan radicaal is vernieuwd geworden vanuit de psychoanalyse – en die van daaruit een spilelement in de vorming van de psychoanalyticus is geworden. In de psychoanalytische gevalspresentatie gaat het niet meer om de illustratie van een algemeen ziektebeeld via een duidelijk ‘geval’, maar om een unieke en onvoorspelbare ontmoeting, ‘geval per geval’, waarbij een ‘patiënt’ (het gaat inderdaad om iemand die is opgenomen in de psychiatrie) de kans geboden wordt om te getuigen van het reële van zijn lijden en de antwoorden die hij daarop geeft. De aandacht gaat vooral naar de particulariteit van ieders symptoom als behandeling van het reële en de mogelijkheden om die verder uit te bouwen, of eventueel zelfs te komen tot de uitvinding van een nieuwe sinthomatische behandeling daarvan.
Dit biedt kansen op effecten. In eerste instantie voor het subject in kwestie. Maar ook de psychiatrische dienst, die vragende partij is om impasses in het werk – diagnosestelling of behandeling – met de patiënt in kwestie te doorbreken, kan er baat bij hebben. En tenslotte kan de psychoanalytische gevalspresentatie ook voor de toehoorders een uniek leermoment vormen. Daartoe dienen de eerste discussie onmiddellijk na de presentatie en de later georganiseerde nabespreking (waarbij de probleemstelling, zoals naar voor gekomen in de presentatie, op grond van psychoanalytische literatuur uitgewerkt wordt).
Het spreekt voor zich dat dergelijke ontmoetingen langs alle kanten tact en discretie veronderstellen, niet alleen bij degene die de gevalspresentatie leidt, maar ook bij de toehoorders. Vandaar ook de strenge voorwaarden inzake toegankelijkheid.

Verantwoordelijken voor de Gevalspresentatie zijn Anne Lysy, die de gevalspresentatie leidt (alysy@newreal.be) en Jan De Clerck, die ter plaatse verantwoordelijk is (jan.declerck@azbrugge.be).

plaats en data

gevalspresentatie
AZ Sint-Jan te Brugge
zaterdag 24 november 2007, 12 januari, 23 februari en 12 april 2008
telkens van 11u tot 13u

nabespreking
AZ Sint-Jan te Brugge
dinsdag 4 december 2007, 22 januari, 4 maart en 22 april 2008
telkens om 20u30

toegankelijkheid

Enkel toegankelijk op grond van een gesprek: uiterst voor 29 september contact opnemen met de verantwoordelijken Anne Lysy (die de gevalspresentatie leidt) (alysy@newreal.be) of Jan De Clerck (die ter plaatse verantwoordelijk is) (jan.declerck@azbrugge.be)
Men engageert zich voor de reeks van vier presentaties.

Niet-leden van de Kring betalen een deelname in de kosten.

 

III. GEORGANISEERD DOOR LEDEN VAN DE KRING

Het staat de leden van de Kring vrij om zelf activiteiten te organiseren. Het bureau werd op de hoogte gebracht van de volgende activiteiten, die in de lijn lijken te liggen van de door de Kring aangehangen psychoanalytische ethiek. Dat belet uiteraard niet dat iedereen afzonderlijk daarvoor de volle verantwoordelijkheid behoudt: "iedereen onderwijst op eigen risico en gevaar" (chacun enseigne à ses propres risques et périls).

Werkseminarie: Lacans School en de passe

2007-2008: De School vandaag

Voor Lacan is de School geen beroepsvereniging maar een werkgemeenschap. Geen gevestigd weten, maar een tekort in het weten en de vragen die dit omcirkelen vormen haar bestaansreden.
De School is een antwoord op het onbehagen in de cultuur, dat anno 2007 nieuwe vormen aanneemt en moeilijkheden stelt voor de psychoanalyse vandaag.  In een eerdere jaargang van ons werkseminarie besteedden we hieraan reeds aandacht, waar we stilstonden bij de actualiteit van de reglementering van de psychotherapie, de ideologie van de evaluatie en het kwaliteitsdenken.
Ook dit jaar willen we vertrekken van de actualiteit, waarvan de publicaties van de School getuigen. Meer dan ooit moeten ze ons inspireren bij het vinden van nieuwe antwoorden op alles behalve evidente vragen die aan de analyticus gericht worden. Meer dan ooit stellen ze de vraag naar de verknoping van de pure en de toegepaste psychoanalyse. Het is meteen ook expliciet onze bedoeling een ruimer publiek te laten kennismaken met die publicaties.

methode

Ons werkseminarie wordt een heus lectuurkabinet waarbij we op de actieve medewerking van de deelnemers rekenen. We kiezen enkele publicaties uit de tijdschriften van de School waar we samen rond aan het werk gaan. We houden daarbij zeker ook het thema van het congres in het achterhoofd. Meer informatie volgt via KringNLSNu!

plaats en data

VBJK, Raas Van Gaverestraat 67a, 9000 Gent.
Vrijdagavond 9 november 2007 en 1 februari 2008
telkens van 21 tot 23u.

verantwoordelijken

Lieve Billiet, lieve.billiet@skynet.be
Geert Hoornaert, hoornaert.geert@telenet.be
Anne Lysy, alysy@newreal.be
Luc Vander Vennet, luc.vdvennet@skynet.be

toegankelijkheid

Toegankelijk voor alle belangstellenden.
Deelname in de kosten.

Delegatie Brugge

Leden van de Kring in Brugge organiseren een aantal activiteiten die zich meer richten op een lokaal publiek. Deze activiteiten worden gecoördineerd door Peter Decuyper, die binnen het Bureau van de Kring de afgevaardigde van de Kring voor de delegatie Brugge is.

Werkgroep : Psychoanalyse en kinderen

Vierde jaargang: “De kliniek van het object bij kinderen”

Elk kind heeft te maken met het object van de drift in zijn verschillende verschijningsvormen: borst, feces, blik, stem. De concrete objecten die het ter beschikking heeft condenseren dus een bepaald genot en zijn meer dan louter objecten die door de Ander aangeboden worden om tegemoet te komen aan een vraag tot behoeftebevrediging.
Maar wat doet een kind met objecten, zoals voedsel, excrementen, afval, speelgoed, beelden, stemgeluiden? Allerlei bewerkingen worden ermee of erop uitgevoerd: op afstand houden, verzamelen, uit elkaar halen, vernietigen, steeds bij zich houden, wegnemen van een ander, vergeten, …
In plaats van te kiezen voor een normatieve disciplinerende benadering waarbij alle kinderen de objecten op een uniforme wijze moeten behandelen, stellen we ons eerst een aantal vragen. Wat is de particuliere functie van de objecten die een bepaald kind in het dagdagelijkse bezighouden? Welke logica schuilt er in de bewerkingen die het uitvoert met en op het object? Wat kunnen we daaruit leren voor ons werk dat voor elk kind steeds weer anders is.
Het spreekt voor zich dat hierbij een differentiatie te maken is tussen de wijze waarop een neurotisch kind zich bedient van het symbolische om zich te verdedigen tegen de drift en het psychotisch kind dat een bewerking uitvoert op het object in het reële.

Waar: Hof van Watervliet, Oude Burg 27, 8000 Brugge

Wanneer: Donderdag 10 april, 8 mei en 5 juni 2008 telkens om 20u30

Toegankelijkheid:  De werkgroep is vrij toegankelijk. Deelname in de onkosten

Info: Peter Decuyper – 050/371288 of peter.decuyper1@telenet.be

Werkgroep : Psychoanalyse en maatschappij

“Veralgemeend autisme en triomf van de éénduidigheid”

We leven in een tijd waarin de Ander niet bestaat. En toch triomfeert de illusie dat het reële (Lacans ce qui ne marche pas) volledig kan geëlimineerd worden en dat de Ander hét antwoord op het onbehagen in de samenleving kan bieden. De wetenschap speelt daarin de hoofdrol. Er is echter een prijs, om de zaken kost wat kost wél te doen marcheren: de verwerping van het subject via zijn transformatie in een 'zaak' (cijfer, categorie, code) en zijn onderwerping aan een éénduidig, vooraf bepaald behandelingsprogramma.
Er zou het laatste decennium enorme 'wetenschappelijke' vooruitgang zijn geboekt in het onderzoek rond autisme, resulterend in de mogelijkheid om dat (alsmaar vroegtijdiger) op te sporen én te behandelen. Daarvoor heeft men de notie van het 'autisme' wel moeten uitbreiden tot een breed spectrum van cognitieve en gedragsproblemen, waarvan men graag aanneemt dat ze neurobiologisch bepaald zouden zijn. Van daaruit zouden al deze problemen dezelfde aanpak vereisen: eenduidige communicatie, zonder enige mogelijkheid tot dubbelzinnigheid …
Ondertussen blijft het terrein van de autismespectrumstoornissen zich uitbreiden, ook buiten het domein van de 'geestelijke gezondheidszorg'. In steeds meer geledingen van de maatschappij (onderwijs, opvoeding, media, politiek, ...) moet eenduidig gesproken worden. Zijn we immers uiteindelijk niet ‘allemaal autistisch’? En zijn we niet allemaal gebaat bij eenduidigheid?
Voor de werkgroep "Psychoanalyse en maatschappij" de hoogste tijd om één en ander te herkaderen vanuit de lacaniaanse ethiek, volgens het devies van Jacques-Alain Miller: nous sommes pragmatiques comme tout le monde, mais sans le culte de 'ça marche'.

methode

Elke bijeenkomst wordt georganiseerd door een verantwoordelijke, die enkele mensen uitnodigt voor een interventie, en die de discussie met het publiek animeert.

onderwerpen en data

- Donderdag 15 november 2007 – van 21 tot 23u

“Van autisme naar een spectrum van autismestoornissen” 
(verantwoordelijke Joost Demuynck)

- Donderdag 24 januari 2008 – van 21 tot 23u

"De psychoanalytische kliniek van het autisme”
(verantwoordelijke Nathalie Laceur)

- Donderdag 17 april 2008 – van 21 tot 23u

“Allemaal autist?” 
(verantwoordelijke Lieven Jonckheere)

plaats
Geuzenhuis, Kantienberg 9 (tegenover parking Decascoop), 9000 Gent

verantwoordelijken
Joost Demuynck, joost.demuynck@telenet.be 
Lieven Jonckheere, lieven.jonckheere@skynet.be
Nathalie Laceur, nathalie.laceur@courtil.be

toegankelijkheid
Toegankelijk voor alle belangstellenden.
Deelname in de kosten.

 

IV. ELDERS IN DE NLS EN DE WAP

De activiteiten georganiseerd door de NLS (het congres, de weekends, ‘Verknopingen’ en de kartels) en door het Bureau (het dubbel seminarie en de gevalspresentaties) vormen samen de ruggengraat van het programma van de Kring. Omdat de Kring zich inschrijft binnen de NLS en de WAP, kan dit programma niet los gezien worden van verschillende activiteiten die ergens anders in deze Scholen worden georganiseerd. Het Bureau wil in het bijzonder uitnodigen deel te nemen aan de volgende activiteiten:

XXXVI Journées de l’Ecole de la Cause freudienne: "Notre Sujet supposé Savoir. Ses incidences cliniques, ses enjeux politiques. Comment finissent les analyses."
Parijs, 6 en 7 oktober 2007
www.causefreudienne.org

VIIIièmes Journées du RI3 : "Le dialogue avec l’autiste"
Clermont-Ferrand, 26 en 27 januari 2008
ri3.courtil.be/page1.html

VIième Congrès de L’AMP : "Les objets a dans l’expérience analytique"
Buenos Aires, 21 tot 25 april 2008
www.amp2008.com

terug